Planeten Vernoemd naar Griekse en Romeinse Goden

Wanneer je opkijkt naar de nachtelijke hemel en de heldere planeten ziet schijnen — Venus aan de horizon, Mars met zijn rode gloed, Jupiter stralend — kijk je naar een duurzame uitdrukking van de antieke Griekse en Romeinse mythologie in de moderne astronomie. De acht planeten van ons zonnestelsel, plus de dwergplaneten, de manen van de grote planeten en talloze asteroïden en kraters dragen namen die ontleend zijn aan de klassieke mythologie.

De antieke Grieken waren de eersten die de vijf zichtbare planeten (Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus) systematisch observeerden en namen gaven, en associeerden elk met een godheid waarvan het gedrag of uiterlijk overeenkomstig was. De Romeinen namen de Griekse planeetgodennamen over maar vertaalden ze naar hun eigen equivalenten. De moderne astronomische naamgeving is voor het grootste deel de Latijnse Romeinse traditie die voortleeft via middeleeuws Europa.

Mercurius — de Romeinse naam voor Hermes, de boodschapper van de goden — is vernoemd naar de snelheid van de planeet. Mercurius is de dichtstbijzijnde planeet bij de zon en heeft de kortste omlooptijd: slechts 88 dagen voor één rondreis om de zon. Voor de antieke astronomen, die de planeten zagen bewegen langs de achtergrond van de sterren, leek Mercurius het snelste object aan de hemel te zijn — passend voor de gevleugelde god van snelheid en communicatie.

Venus — de Romeinse naam voor Aphrodite, de godin van liefde en schoonheid — is de helderste planeet aan de hemel, het op een na helderste object na de maan. Voor antieke waarnemers was de schitterende helderheid van Venus een passende associatie met de mooiste van de goden. Venus verschijnt ofwel als morgenster ofwel als avondster, en de Grieken noemden haar aanvankelijk Eôsphoros (drager van de dageraad) als morgenster en Hesperos (avondster) als avondster, voor zij beseften dat het dezelfde planeet was.

Mars — de Romeinse naam voor Ares, de god van de oorlog — is vernoemd naar de roodachtige kleur van de planeet, verbonden met bloed en oorlog. De twee manen van Mars, Phobos (vrees) en Deimos (schrik), zijn vernoemd naar de zonen van Ares en Aphrodite die hun vader in de strijd vergezelden. De namen zijn bijzonder geschikt: Phobos en Deimos omcirkelen Mars in nauwe banen, als twee angsten die de planeet achtervolgen.

Jupiter — de Romeinse naam voor Zeus, de oppergod en king der Olympiërs — is de grootste planeet in het zonnestelsel. Zijn naam weerspiegelt zijn dominantie: net zoals Zeus de heerser was van alle goden, domineert Jupiter het zonnestelsel. De galiläïsche manen van Jupiter — Io, Europa, Ganymedes en Callisto — zijn allemaal vernoemd naar mythologische geliefden of metgezellen van Zeus. Io was een nimf die Zeus in een koe transformeerde; Europa was de prinses die Zeus als stier meenam naar Kreta; Ganymedes was de mooie Trojaanse jongeling die Zeus als adelaar ontvoerde; Callisto was een metgezel van Artemis die door Zeus werd aangerand.

Saturnus — de Romeinse naam voor de Titaan Kronos, de vader van Zeus — is de op een na grootste planeet en relatief traag in zijn omloop om de zon: bijna 30 jaar per rondreis. De associatie van Kronos/Saturnus met de tijd en de langzame, grondige beweging paste bij de antieke perceptie van de planeet als de buitenste, langzaamste en meest “oude” van de zichtbare planeten.

Uranus is de enige planeet die een Griekse naam draagt in plaats van een Latijnse Romeinse naam — vernoemd naar Ouranos, de oergod van de hemel en de vader van de Titanen. Dit is het gevolg van de ontdekking van de planeet in 1781 door William Herschel, die de naam koos op aanbeveling van de astronoom Johann Elert Bode. Het Griekse Ouranos is de vader van Kronos/Saturnus — een logische oud-vaderverbinding in de mythologie, wat de astronomische volgorde van de planeten in de steek houdt.

Neptunus — de Romeinse naam voor Poseidon, de god van de zee — is vernoemd naar zijn intense blauwe kleur, die aan de zee doet denken. Zijn maan Triton is vernoemd naar de zeebode, de halfgod-halfvis zoon van Poseidon. Pluto — de Romeinse naam voor Hades, de heerser van de onderwereld — is de dwergplaneet, in 1930 ontdekt en vernoemd op voorstel van de 11-jarige Venetia Burney. Zelfs als dwergplaneet draagt Pluto een passende mythologische naam voor het meest verre, donkerste en koudste object in het klassiek bekende zonnestelsel. De vijf bekende manen van Pluto zijn allemaal mythologisch vernoemd: Charon (de veerman van de doden), Nix (de nacht), Hydra, Kerberos (Cerberus) en Styx.

De naamgevingstraditie zet zich voort in de moderne astronomie. Andere dwergplaneten dragen mythologische namen: Eris (godin van wanorde en onenigheid) en Ceres (Romana naam voor Demeter, de graangodin). De Internationale Astronomische Unie (IAU) handhaaft richtlijnen voor planetaire naamgeving die de mythologische traditie in stand houden. Oppervlakkige kenmerken van planeten en manen worden ook mythologisch vernoemd: kraters op Mercurius naar kunstenaars, schrijvers en componisten; regio’s op Venus naar Griekse en Latijnse godinnen; kraters op de maan van Jupiter Europa naar figuren uit de Europamythe.