God of War: Griekse Mythologie in Videogames

Sinds zijn debuut in 2005 is Sony’s God of War-franchise uitgegroeid tot een van de meest commercieel succesvolle en cultureel invloedrijke videogameseries in de geschiedenis, en een van de prominentste voertuigen waarmee de Griekse mythologie mainstream populaire cultuur bereikte in de 21e eeuw.

De serie volgt Kratos, een Spartaanse strijder die door Ares wordt verleid zijn eigen gezin te doden, zelf de God van de Oorlog wordt, en uiteindelijk een verwoestende oorlog voert tegen het gehele Griekse pantheon. Latere delen breiden de mythologie uit naar Noorse goden, maar de Griekse trilogie — God of War (2005), God of War II (2007) en God of War III (2010) — blijft fundamenteel. De serie combineert echte mythologische materialen met gedurfde heruitvinding.

Kratos zelf is niet ontleend aan een specifieke figuur uit de antieke Griekse mythologie, hoewel zijn naam echt is. In het antieke Grieks betekent kratos “macht” of “kracht” — het verschijnt als een gepersonifieerde godheid in Hesiodus’ Theogonie en in Aeschylus’ Prometheus Gekluisterd, waar Kratos (Macht) en Bia (Kracht) dienaren zijn van Zeus die Prometheus aan de rots ketenen.

De Kratos van het spel dankt meer aan de traditie van de tragische Griekse held — met name figuren als Heracles en Ajax — dan aan een specifieke mythologische bron. Zoals Heracles is hij een sterveling van buitengewone kracht die in dienst treedt van een god, gedwongen wordt zijn eigen gezin te doden door goddelijke manipulatie, en onmogelijke arbeiden moet volbrengen als gevolg. Zoals Ajax is zijn bepalende kenmerk een woede die uiteindelijk destructief wordt.

Ondanks zware creatieve heruitvinding bevat de God of War-serie een verrassende hoeveelheid echt mythologisch materiaal. De basisgezinsverhoudingen van de Olympische goden — Zeus als koning, Poseidon als god van de zee, Hades als heerser van de onderwereld, Ares als god van de oorlog, Athena als godin van de wijsheid — zijn nauwkeurig weergegeven.

De Titanen en de Titanenoorlog krijgen substantiële behandeling. Cronus (Kronos), Atlas, Gaia en Prometheus verschijnen allemaal in rollen die consistent zijn met hun mythologische identiteiten. De monsters en wezens zijn bijzonder goed gerealiseerd: Medusa, de Hydra, de Cycloop, de Minotaurus, Cerberus, Charon, de Schikgodinnen (Moirai) en de Furiën (Erinyen) verschijnen allen in vormen die consistent zijn met hun mythologische beschrijvingen. De geografie van de Onderwereld volgt nauw de antieke beschrijvingen.

De meest fundamentele afwijking is de behandeling van de Olympische goden als ronduit kwaadaardig. In de antieke Griekse religie waren de goden grillig en gevaarlijk, maar niet simpelweg slechte antagonisten die gedood moesten worden. De opvatting dat een sterveling een oorlog voert op de Olympus en de goden een voor een doodt, zou voor een antieke Griek godslasterlijk zijn geweest op een manier die nergens in de mythologische traditie te vinden is.

Afzonderlijke karakterisaties zijn significant veranderd voor dramatische doeleinden. Zeus wordt een paranoïde tiran die zijn eigen zoon vermoordt. Hera wordt gereduceerd tot een dronken figuur van minachting. Pandora’s doos ontvangt bijzonder dramatische heruitvinding: in de originele mythe is het een kruik (pithos) met kwaden die ontsnappen; in het spel is het het object dat de macht bevat om Zeus te doden.

De reboot uit 2018, simpelweg getiteld God of War, transplanteerde Kratos naar het rijk van de Noorse mythologie — specifiek de wereld van de Proza Edda, de 13e-eeuwse IJslandse compilatie van Noorse mythen. Kratos woont nu in ballingschap in Midgard met zijn zoon Atreus. De Noorse delen — God of War (2018) en God of War: Ragnarök (2022) — zijn geprezen voor hun mythologische onderzoek. Figuren zoals Freya, Mimir, de wereldboom Yggdrasil, Thor, Odin en de gebeurtenissen van Ragnarök zijn getekend met echte aandacht voor het bronmateriaal, zelfs terwijl het spel zijn kenmerkende vrijheden introduceert.

De God of War-serie heeft miljoenen spelers kennis laten maken met de namen, verhoudingen en verhalen van de Griekse mythologie. Leraren rapporteren een gecompliceerde relatie met de franchise: aan de ene kant komen studenten die de spellen hebben gespeeld aan met sterke voorafgaande associaties (vaak gewelddadig en negatief) voor figuren als Zeus en Ares; aan de andere kant hebben zij wel associaties, en die kunnen worden omgeleid naar de rijkere antieke bronnen. Spelontwerper David Jaffe, de schepper van de originele God of War, heeft de Griekse tragedie — specifiek de structuur van de tragische held — geciteerd als een directe inspiratie voor Kratos’ verhaallijn.

De God of War-franchise heeft wereldwijd meer dan 35 miljoen exemplaren verkocht. Zijn visuele ontwerp — met name zijn weergaven van Griekse tempels, goddelijke wapens, mythologische wezens en de architectuur van de Olympus — heeft bepaald hoe een hele generatie de antieke Griekse mythologie visualiseert. Het succes van de serie bewees dat antiek mythologisch materiaal een grote moderne franchise kon dragen, en baande de weg voor games als Hades, Assassin’s Creed Odyssey en anderen.