Wat is er met de Griekse Goden Gebeurd?

De vraag heeft twee antwoorden. Mythologisch: de Griekse goden zijn onsterfelijk. Er is geen Ragnarök-equivalent, geen gebeurtenis in de mythologie waarbij de goden sterven. Ze regeren nog steeds op de Olympus in de mythologische wereld. Historisch: de religie die de Griekse goden vereerde verdween geleidelijk — eerst geabsorbeerd door de Romeinen, daarna verdrongen door het christendom dat in de 4e eeuw de officiële staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk werd. Maar de goden zelf “leven” nog — in astronomie, taal, psychologie en populaire cultuur.

In de Griekse mythologie zelf zijn de goden onsterfelijk en hebben ze geen einde. Er is geen profetie over de val van de Olympiërs, geen kosmische finale, geen equivalent van de Noorse Ragnarök. De goden zullen altijd regeren op de Olympus — dat is hun aard.

De mythologie beschrijft wel het einde van het Heroïsch Tijdperk — de periode van de halfgoden — na de Trojaanse Oorlog. Na dit punt trekken de goden zich terug uit directe inmenging in menselijke zaken. Het menselijke tijdperk — het IJzeren Tijdperk van Hesiodus — is het tijdperk zonder directe goddelijke aanwezigheid. Maar de goden zelf zijn niet dood.

De eerste grote stap in de “verdwijning” van de Griekse goden was hun absorptie door Rome — interpretatio romana. Toen Rome het oostelijke Middellandse Zeegebied veroverde, adopteerden ze systematisch de Griekse goden en identificeerden ze met hun eigen Latijnse equivalenten:

• Zeus → Jupiter
• Hera → Juno
• Poseidon → Neptunus
• Athena → Minerva
• Ares → Mars
• Aphrodite → Venus
• Hermes → Mercurius
• Artemis → Diana

De mythologische verhalen bleven in wezen intact maar kregen Latijnse namen. Ovidius' Metamorfosen (8 n.Chr.), geschreven in het Latijn, is een van de rijkste bronnen van Griekse mythologie — in Latijnse kleding.

De definitieve politieke wending kwamen met het Christendom. Twee momenten zijn cruciaal:

• 313 n.Chr. — Het Edict van Milaan: Keizer Constantijn legaliseerde het christendom in het Romeinse Rijk, beëindigde de officiële vervolging van christenen, en begon geleidelijk aan de overdracht van begunstiging van de traditionele religie naar het christendom.
• 380 n.Chr. — Het Edict van Thessalonika: Keizer Theodosius maakte het Nicaean-christendom tot de officiële staatsgodsdienst van het Romeinse Rijk. Traditionele religie — inclusief de verering van de Griekse en Romeinse goden — werd progressief gemanginaliseerd, verboden en actief onderdrukt.

De tempels werden gesloten, de orakels werden zwijgend, de heiligdommen werden omgebouwd tot kerken. Sommige tempels — het Parthenon, de Akropolis — werden kerken van de Maagd Maria. In de 5e-6e eeuw n.Chr. waren de publieke verering van de Griekse goden en hun tempels vrijwel volledig verdwenen.

De Griekse goden verdwenen echter nooit volledig. Door de Middeleeuwen heen bleven de mythologische teksten bewaard in kloosterbibliotheken en Byzantijnse geleerden. Met de Renaissance (14e-17e eeuw) keerden de antieke teksten terug naar het centrum van de Europese culturele wereld:

• Botticelli schilderde de Geboorte van Venus (Aphrodite) en de Lente.
• Raphael schilderde de School van Athene.
• Dichters als Petrarca, Boccaccio en later Milton woefden Griekse mythologie door hun werken.

De mythologie werd niet als religie herleefd maar als cultureel erfgoed — een bron van artistieke, filosofische en literaire inspiratie die sindsdien nooit meer is opgedroogd.

De Griekse goden zijn in veel opzichten springlevend in de moderne cultuur:

• Astronomie: Planeten zijn vernoemd naar Griekse en Romeinse goden — Jupiter (Zeus), Venus (Aphrodite), Mars (Ares), Mercurius (Hermes), Saturnus (Kronos), Neptunus (Poseidon). Maandobjecten, asteroïden en andere hemelse objecten dragen mythologische namen.
• Taal: Honderden woorden in de meeste Europese talen stammen uit de Griekse mythologie — hypnose (Hypnos), morfine (Morpheus), narcisme (Narcissus), muziek (Muzen), atlas (Atlas), chaos, titaan, olympisch en vele meer.
• Psychologie: Freud en Jung benutten Griekse mythologie om psychologische processen te beschrijven — het Oedipuscomplex, de psyche (Psyche), de narcistische persoonlijkheid, het Elektracomplex.
• Populaire cultuur: Griekse mythologie is een van de meest gebruikte bronnen in literatuur, film, televisie en games — van Percy Jackson tot God of War, van Madeline Millers romans tot Hades.

• Is de Griekse mythologie echt?
• Hoeveel Griekse goden zijn er?
• Wie is de oudste Griekse god?
• Wie is de sterkste Griekse god?